เหตุการณ์กบฎและรัฐประหาร

From Thailand Political Base

Jump to: navigation, search

เหตุการณ์กบฎและรัฐประหารในไทย ถือเป็นความพยายามในการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลโดยใช้วิถีทางนอกรัฐธรรมนูญโดยการใช้กำลังทหารเพื่อยึดอำนาจ หรือการปฏิวัติของประชาชน (แต่โดยทั่วไปในบริบทของประเทศไทย ไม่ได้เกิดสถานการณ์ปฏิวัติของประชาชนโดยตรง มักจะพบว่ามีการใช้กำลังทหารเบื้องหลังเสมอ) ในความพยายามใช้กำลังยึดอำนาจที่ประสบความสำเร็จครั้งเดียว ที่ไม่ถือว่าเป็นการทำรัฐประหารคือการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อ 2475 เนื่องจากถือเป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช เป็นระบอบประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ นายปรีดี พนมยงค์ กล่าวว่าควรถือว่าเป็น การอภิวัฒน์แผ่นดิน ส่วนการใช้กำลังยึดอำนาจที่ประสบความสำเร็จครั้งอื่นๆ จะเรียกว่าการรัฐประหาร (Coup d'état) โดยส่วนใหญ่ความพยายามที่เกิดขึ้นจะมุ่งกระชับอำนาจ หรือไม่ก็เปลี่ยนแปลงขั้วอำนาจของกลุ่มชนชั้นนำ ในบางครั้งคณะรัฐประหารมักจะเรียกการทำรัฐประหารว่า "การปฏิรูป" หรือ "การปฏิวัติ" เพื่อสร้างความชอบธรรมในการยึดอำนาจ

นอกจากนี้การอ้างความล้มเหลวในการบริหารของรัฐบาล การทุจริตคอรัปชั่น และความไม่จงรักภักดีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ เพื่อเป็นเหตุผลในการทำรัฐประหาร ก็เพื่อเป็นการสร้างความชอบธรรมด้วยเช่นกัน

การใช้กำลังเข้ายึดอำนาจที่ไม่ประสบความสำเร็จ จะเรียกว่ากบฏ ถือว่ามีความผิดตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ แต่ในทางปฏิบัติจะมีการให้อภัยโทษตามวัฒนธรรมแบบไทยๆ ยกเว้นเพียงสองครั้งคือ กบฎนายสิบ เนื่องจาก สิบเอกสวัสดิ์ มะหะหมัด ปฏิเสธตลอดข้อหา ศาลจึงตัดสินให้ประหารชีวิต และกรณี กบฎ 26 มีนาคม ที่ พล.อ.ฉลาด หิรัญศิริ ถูกประหารชีวิต เนื่องจากไปสังหารนายทหารระดับสูงเสียชีวิตในขณะกำลังปฏิบัติการยึดอำนาจ

การใช้กำลังเพื่อยึดอำนาจที่ประสบความสำเร็จนั้นมักกระทำกันที่กรุงเทพมหานคร เนื่องจากเป็นศูนย์อำนาจของประเทศ การใช้กำลังเพื่อลุกขึ้นสู้ในเขตต่างจังหวัดจะไม่ได้รับการสนับสนุนและประสบความสำเร็จเช่นในกรุงเทพฯ

Contents

ยุคสมบูรณาญาสิทธิราช

  1. พ.ศ. 2455 (ร.ศ. 130) กบฎ ร.ศ. 130 โดย ร.อ.ขุนทวยหาญพิทักษ์ (หมอเหล็ง ศรีจันทร์) ต่อรัฐบาล พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

ยุคคณะราษฎร

  1. 2475 การอภิวัฒน์ 24 มิถุนายน โดย พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา ต่อรัฐบาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
  2. 2476 รัฐประหารโดยใช้พระราชกฤษฎีกา งดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตรา โดยพระยามโนปกรณ์นิติธาดา ต่อรัฐบาลพระยามโนปกรณ์นิติธาดา
  3. 2476 รัฐประหาร โดย พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา ต่อรัฐบาลพระยามโนปกรณ์นิติธาดา
  4. 2476 กบฎบวรเดช โดย พล.อ.พระวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าบวรเดช ต่อรัฐบาล พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา
  5. 2478 กบฎนายสิบ โดย ส.อ.สวัสดิ์ มหะหมัด ต่อรัฐบาล พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา
  6. 2481 กบฎพระยาสุรเดช โดย พ.อ.พระยาสุรเดช ต่อรัฐบาล พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา


เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2483 มีการนับวันปีใหม่ตามสากลนิยม จากวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 (วันสงกรานต์) หรือปฏิทินเก่า เป็นวันที่ 1 มกราคม (โดยเริ่มจากปี 2484) หรือปฏิทินใหม่ ประกาศโดยรัฐบาลในสมัยของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ดังนั้นในปี 2483 ช่วง 1 มกราคม - วันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 จะเป็นช่วงคาบเกี่ยวระหว่าง ปี 2482 (ปฏิทินเก่า) และ ปี 2483 (หากคิดตามปฏิทินใหม่) ก่อนหน้านั้นก็นับเช่นนี้ (เฉพาะช่วง 1 มกราคม จนถึงวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5)

ยุคสงครามโลกครั้งที่ 2

  • วันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2484 กองทัพญี่ปุ่นได้ส่งกำลังพลจู่โจมขึ้นบก ตลอดฝั่งทะเลไทยด้านตะวันตก ส่วนทางบก ก็รุกล้ำอธิปไตยของไทยที่ พระตะบอง เสียมราฐ ศรีโสภณ รัฐบาลไทยตกลงเจรจาสงบศึกกับกองทัพญี่ปุ่น ยินยอมให้ญี่ปุ่นใช้ดินแดนผ่านทาง
  • วันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2485 ประเทศไทยประกาศสงครามต่อสหรัฐอเมริกาและอังกฤษ และต่อมาเข้าร่วมเป็นฝ่ายอักษะ มีการก่อตั้งกองกำลังต่อต้านญี่ปุ่นในนาม เสรีไทย ก่อนหน้านี้แล้วเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2484
  • วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2487 จอมพล ป. พิบูลสงคราม ลาออก เนื่องจากส.ส.ไม่อนุมัติร่างพ.ร.บ.และพ.ร.ก. รัฐสภาได้คัดเลือกให้ พันตรี ควง อภัยวงศ์ ขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีแทน
  • วันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2488 เป็นวันสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง ถือเป็นวันสันติภาพไทย ประเทศไทยประกาศว่าการประกาศสงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตรในรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม ถือเป็นโมฆะ

เหตุสวรรคต ร.8

  • 9 มิถุนายน 2489 เกิดเเหตุการณ์สวรรคตของรัชกาลที่ 8 (ชื่อที่เรียกกันทั่วไปคือ "กรณีสวรรคต") รัฐบาลปรีดี พนมยงค์ พยายามแก้ไขสถานการณ์ แต่ก็ไม่อาจต้านทานกระแสความเข้าใจว่าปรีดีมีส่วนเกี่ยวข้องกับกรณีสวรรคตเอาไว้ได้ เหตุการณ์นี้นำไปสู่ข้ออ้างการทำรัฐประหารในปีถัดไป

ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 (แปลก-เผ่า-สฤษดิ์)

  1. 2490 รัฐประหาร โดย พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ ต่อรัฐบาล พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์
  2. 2491 รัฐประหาร โดย คณะนายทหารบก ต่อรัฐบาล นายควง อภัยวงศ์
  3. 2491 กบฏเสนาธิการ โดย พล.ต.สมบูรณ์ ศรานุชิต ต่อรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม
  4. 2492 กบฎวังหลวง โดย นายปรีดี พนมยงค์ ต่อรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม
  5. 2494 กบฎแมนฮัตตัน โดย น.อ.อานนท์ บุณฑริกธาดา ต่อรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม
  6. 2494 รัฐประหาร จอมพล ป. พิบูลสงคราม ต่อรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม
  7. 2497 กบฎสันติภาพ โดยนายกุหลาบ สายประดิษฐ์ ต่อรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม

ยุคสฤษดิ์-ถนอม-ประภาส

  1. 2500 รัฐประหาร โดยจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ต่อรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม
  2. 2501 รัฐประหาร โดยจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ต่อรัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร
  3. 2507 เหตุกบฎ 2507 โดย พล.อ.อ.นักรบ บิณศรี ต่อรัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร
  4. 2514 รัฐประหาร โดย จอมพล ถนอม กิตติขจร ต่อรัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร

ยุคสี่เสาเทเวศร์-ราชครู-ยังเติร์ก

  1. 2516 เหตุการณ์ 14 ตุลา โดยประชาชน ต่อรัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร
  2. 2519 รัฐประหาร 6 ตุลาคม 2519 โดย พล.ร.อ. สงัด ชลออยู่ ต่อรัฐบาล ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช ภายหลังเหตุการณ์ 6 ตุลา
  3. 2520 กบฎ 26 มีนาคม โดย พล.อ.ฉลาด หิรัญศิริ ต่อรัฐบาล นายธานินทร์ กรัยวิเชียร
  4. 2520 รัฐประหาร 20 ตุลาคม 2520 โดย พล.ร.อ. สงัด ชลออยู่ ต่อรัฐบาล นายธานินทร์ กรัยวิเชียร
  5. 2524 กบฎ 1 เมษายน โดย พล.อ. สัณห์ จิตรปฏิมา ต่อรัฐบาล พล.อ. เปรม ติณสูลานนท์
  6. 2528 กบฎนายทหารนอกราชการ โดย พ.อ.มนูญ รูปขจร ต่อรัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์

ยุคการเมืองแบบมวลชน-ศูนย์อำนาจอยู่ที่รัฐสภา

  1. 2534 รัฐประหาร โดย พล.อ. สุนทร คงสมพงษ์ ต่อรัฐบาล พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ
  2. 2535 เหตุการณ์พฤษภาทมิฬ โดยประชาชน ต่อรัฐบาล พล.อ. สุจินดา คราประยูร
  3. 2549 รัฐประหาร โดย พล.อ. สนธิ บุญรัตนกลิน ต่อรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร

ดูเพิ่มเติม